احساس كرده بود كه در بازار رشت و انزلى متوجه رقباى غيرمحلى شده بود و از راه رسيدن هر گروه تازه‌وارد تنها اين تنش را تشديد مىكرد . يك بار گروهى از بازرگانان محلى حاج محمد تقى را متهم كردند كه به شورشيان ارمنى مهمات مىفروشد ( هم به ارمنيان روسيه كه با دولت آن كشور مىجنگيدند و هم به « شورشيان » ارمنى محلى در ايران ) . حاج محمد تقى اين شايعه را به شدت منكر بوده و رقباى حسود خود را در رشت از بابت رواج آن ملامت مىكرد ؛ به تصريح خاطرات برادران جورابچى هيچ‌گاه در كار تجارت اسلحه يا مهمات نبودند « 1 » . آنان در رشت علاوه بر تجارت اصلىشان ( يعنى جوراب ، نخ ، ريسمان و كشباف ) ، به

--> Houri Berberian , " Traversing Boundaries and Selves : Iranian - Armenian Identities durning the Iranian Constitutional Revolution , " Comparative Studise of South Asia , Africa and the Middle East , Vol . 25 , No . 2 , 2005 , pp . 279 - 296 , here p . 282 . افزون بر اين مىتوان اشاره كرد كه سابقه روابط تجارى و در واقع مدارها و شبكه‌هاى فراملى ارمنيان به پيش از قرن نوزدهم برمىگشت . نگاه كنيد به : Philip Curtin , Cross - Cultural Trade in World History , New York : Cambridge University Press , 1984 , pp . 179 - 206 . در مورد تأثيرات اجتماعى و سياسى ارامنه ايران ، همچنين بنگريد به : Cosroe Chaqueri ( ed . ) , The Armenians of Iran : The Paradoxical Role of a Minority in a Dominant Culture ( Articles and Documents ) , Cambridge , MA : Harvard Center for Middle Eastern Studies , 1998 . در مورد تنش بين مسلمانان و ارامنه قفقاز در دوره 1905 نگاه كنيد به : رضا آذرى شهرضايى ، درگيرهاى قومى در قفقاز و بازتاب آن در ايران : نگاهى به حوادث آشوب 1905 ، گفتگو ، شماره 33 ، تهران ، 1380 ، صص 47 - 55 . در مورد روابط منطقه‌اى ايران با قفقاز قبل و بعد از رويداد انقلاب بلشويك 1917 در روسيه به ترتيب بنگريد به : Mangol Bayat , Iran's First Revolution : Shi'ism and the Constitutional Revolution of 1905 - 1909 , New York and Oxford : Oxford University Press , 1991 , pp . 73 - 105 . و كاوه بيات ، طوفان بر فراز قفقاز : نگاهى به مناسبات منطقه‌اى ايران و جمهورىهاى آذربايجان ، ارمنستان و گرجستان در دوره نخست استقلال ، 1921 - 1917 ، تهران : مركز چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه ، 1380 . ( 1 ) . براى اشاره قديمىترى ( مربوط به 1290 [ 1873 ] ) از مخالفت خاندان جورابچى با تجارت ( فشنگ ) ، از زبان حاج حسن جورابچى ، نگاه كنيد به خاطرات ، ص 71 .